Ετήσιο τακτικό Συνέδριο ΚΕΔΚΕ, 26-28 Νοεμβρίου 2008

Αγαπητοί συνάδελφοι,

Τα τελευταία χρόνια, η «ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ» προβάλλεται ως πανάκεια για όλα τα προβλήματα αυτού του τόπου.  Θεσμική, Οικονομική, Εκπαιδευτική, ή Διοικητική, η Μεταρρύθμιση   προωθείται πλέον σαν απαραίτητη διαδικασία σε όλα τα επίπεδα της ζωής μας.

Εννοιολογικά η λέξη αποδίδεται ως: « μετατροπή, μετασχηματισμός , τροποποίηση», πολιτικά όμως επιδιώκεται να κατοχυρωθεί ως η λύση για την κακοδαιμονία αυτού του τόπου.  Ας δούμε λοιπόν αυτές τις λύσεις που προήλθαν από «καλά μελετημένες και εφαρμοσμένες αλλαγές», όπως αποτυπώνονται στην καθημερινότητα μας:

Σε θεσμικό επίπεδο κυριαρχεί η αδιαφάνεια, η διαφθορά, η απαξίωση των θεσμών.  Ο πολίτης βομβαρδίζεται καθημερινά από σκάνδαλα στα οποία η δικαιοσύνη φαίνεται να σέρνεται πίσω από τους δημοσιογράφους προσπαθώντας να αποφύγει τις τρικλοποδιές της πολιτικής εξουσίας.  Η πολυνομία, η επικάλυψη αρμοδιοτήτων και η γραφειοκρατία εξακολουθούν να ταλανίζουν τους πολίτες και να παρεμποδίζουν αυτούς που επιζητούν πραγματικές λύσεις.  Μέσα στην παντελή έλλειψη θεσμικού πλαισίου και ελέγχου ακμάζει η αυθαιρεσία και η αναλγησία των κρατικών λειτουργών, των ΔΕΚΟ, των Τραπεζών, κλπ.

Σε οικονομικό επίπεδο η δήθεν «θωρακισμένη» Οικονομία μας βιώνει μια βαθειά κρίση.  Απογυμνωμένη πια από τις δικαιολογίες της  με ίδια πρωτοβουλία επιβληθείσας επιτήρησης και της ξέφρενης κούρσας των τιμών του πετρελαίου, η ηγεσία του ΥΠΟΙΟ στρέφει τις ελπίδες της στην παγκόσμια οικονομική κρίση.  Η αστοχία του προϋπολογισμού τεκμηριώνει την ανάγκη για περισσότερους φόρους.  Η περιβόητη φοροδιαφυγή εξακολουθεί να διαφεύγει και μέχρι να την εντοπίσουμε αρκούμεθα στους εύκολους στόχους: μισθωτούς, συνταξιούχους, οικογενειακές επιχειρήσεις. Αγνοούμε την αδυναμία είσπραξης εσόδων από τους ήδη επιβεβλημένους φόρους καθώς οι έχοντες και κατέχοντες προτιμούν να φτιάχνουν off-shore και βάζουμε στο μάτι αυτούς που δεν έχουν την οικονομική άνεση για να πληρώνουν λογιστές και δικηγόρους.  Αναφερόμαστε όλοι στις υπερβολικές χρεώσεις των Τραπεζών, στους παράνομους και καταχρηστικούς όρους δανεισμού, στην κερδοσκοπία που προκύπτει από την διαφορά επιτοκίων καταθέσεων - δανεισμού και όμως λίγους μήνες μετά την κατηγορηματική άρνηση της πολιτείας να βοηθήσει τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα (εξαγγελίες πρωθυπουργού στην ΔΕΘ) ανακαλύπτουμε 28 δις. ευρώ για να βοηθήσουμε τους «άπορους Τραπεζίτες».

Θα μπορούσα να συνεχίσω για την παιδεία, την υγεία και μια σειρά άλλων «μεταρρυθμίσεων», αλλά σήμερα είναι κρίσιμο να επικεντρωθούμε στο θέμα που μας αφορά άμεσα, αυτό της Διοικητικής Μεταρρύθμισης.

Αγαπητοί συνάδελφοι,

Συζητούμε για σχεδόν δύο χρόνια το θέμα της διοικητικής μεταρρύθμισης χωρίς να έχουμε ξεκάθαρη εικόνα της πρότασης του Υπουργείου Εσωτερικών, πέραν της επιθυμούμενης συνένωσης των ΟΤΑ ώστε να μειωθεί ο αριθμός τους.

Είναι αλήθεια ότι όλοι οι ΟΤΑ της χώρας είναι αντιμέτωποι με τεράστια προβλήματα.  Γνωρίζετε όμως εσείς να προκύπτουν λύσεις από τις συνενώσεις προβλημάτων; Αλλαγές χωρίς μελέτη, σχεδιασμό και προετοιμασία επιφέρουν απρόβλεπτα αποτελέσματα και σχεδόν πάντοτε δημιουργούν δυσμενέστερες συνθήκες αντιμετώπισης των προβλημάτων.

Από τον Ιούνιο του 2006 είναι σε ισχύ ο νέος Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων και έως σήμερα δεκάδες Υπουργικές Αποφάσεις ή Προεδρικά Διατάγματα που είναι απαραίτητα για την Εφαρμογή διατάξεων του νόμου εκδόθηκαν με μεγάλη καθυστέρηση  ή και καθόλου.  Δύο από τις καινοτομίες του νέου κώδικα: τα Επιχειρησιακά Προγράμματα και ο μετασχηματισμός των Δημοτικών Επιχειρήσεων, παραμένουν κενά περιεχομένου και προβληματικά λόγω ασαφειών, νομικών κενών και ανυπαρξίας ουσιαστικού κεντρικού υποστηρικτικού μηχανισμού.

Με τέτοιου είδους σχεδιασμού θα προχωρήσουμε και στην Διοικητική Μεταρρύθμιση;

Πριν από ένα χρόνο εξαγγέλθηκε η απόδοση των παρακρατηθέντων. Δεν θα αναφερθώ στο πως εκτιμήθηκαν, καθώς από ότι φαίνεται ακόμη και οι ίδιοι άνθρωποι κάνουν διαφορετικούς υπολογισμούς στην αντιπολίτευση από ότι στην κυβέρνηση, αλλά στο γεγονός ότι υπήρξε ρητή διαβεβαίωση για την εγγραφή τους στον προϋπολογισμό.  Μέχρι σήμερα δεν έχει υλοποιηθεί, όπως δεν έχει υλοποιηθεί και η δέσμευση για την απόδοση των πόρων που αντιστοιχούν στις μεταφερθείσες αρμοδιότητες.  Παράλληλα μειώθηκαν τα κονδύλια για την πολιτική προστασία, μειώθηκε η ΣΑΤΑ, το πρόγραμμα «ΘΗΣΕΑΣ» υποχρηματοδοτείται από το ΥΠΟΙΟ και η χρηματοδότηση των κοινωνικών δομών από το Δ' Κοινοτικό Πλαίσιο στήριξης υπολείπεται ακόμη και του κόστους μισθοδοσίας των υπαλλήλων.

Με τέτοιες οικονομικές δεσμεύσεις θα προχωρήσουμε;

Αγαπητοί συνάδελφοι,

Η κρίση που περνάει τόσο η Τοπική Αυτοδιοίκηση όσο και συνολικά η χώρα μας είναι βαθειά και πολύπλευρη.  Βαθιά, καθώς η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν αποτελεί πλέον απλά τον οδοκαθαριστή και τον εκδότη πιστοποιητικών αλλά είναι βαθιά και άρρηκτα συνδεδεμένη με το κοινωνικό γίγνεσθαι, με την τοπική ανάπτυξη, με την προστασία και ανάδειξη του περιβάλλοντος και του πολιτισμού μας, με κάθε έκφανση της καθημερινότητας του πολίτη.  Πολύπλευρη, γιατί η κρίση αυτή εκτείνεται σε όλα τα θέματα λειτουργίας των Ο.Τ.Α., όπως θεσμικά, κοινωνικά, οικονομικά, περιβαλλοντικά.

Είναι πάνω από όλα κρίση πολιτικών και αξιών.  Δεν δικαιούμεθα πλέον να υπεκφεύγουμε, να αναβάλλουμε, να μπαίνουμε σε λογικές που απλά επιδιώκουν να «ξαναμοιράσουν την τράπουλα», αλλάζοντας ίσως λίγο τα ονόματα και ελπίζοντας σε πίστωση χρόνου.  Οι κρίσεις δεν λύνονται μέσα από διαχειριστικές λογικές.  Απαιτούν τομές και υπερβάσεις.

Αγαπητοί συνάδελφοι, ας κάνουμε μια τομή στο κατεστημένο ξεκινώντας τη μεταρρύθμιση από τη βάση αντί την κορυφή.

Ας αφουγκραστούμε τα προβλήματα των τοπικών κοινωνιών και ας δώσουμε πρώτα και πάνω από όλα έμφαση σε μια «ισχυρή κοινωνία».  Οι πολίτες στρέφονται στους δήμους σε όλο και μεγαλύτερους αριθμούς για να εξυπηρετηθούν αλλά και για να βρουν βοήθεια ή ακόμη και αποκούμπι.

Η ανεργία δεν χτυπά πλέον την πόρτα, έχει ήδη μπει μέσα και ακολουθούν οι άποροι και οι άστεγοι.  Οι ΟΤΑ αποτελούν το μοναδικό κοινωνικό δίκτυ προστασίας για εκατοντάδες συμπολίτες μας και παράλληλα και την τελευταία ελπίδα για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής που θα μας επιτρέψει να σταθούμε ό ένας αρωγός στην ανάγκη του άλλου, να λειτουργήσουμε χωρίς αποκλεισμούς, χωρίς μισαλλοδοξία, για μια ανάπτυξη σταθερή και ισόρροπη με σεβασμό στον άνθρωπο και στο περιβάλλον.

Παράλληλα η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ο μόνος θεσμός ο οποίος μπορεί να εγγυηθεί και να κινητοποιήσει την συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, να ενδυναμώσει την Δημοκρατία, να αναδείξει και να πραγματώσει τα οράματα και τις προσδοκίες της γενιάς μας αλλά και της γενιάς που έρχεται.

Καμία Μεταρρύθμιση δεν μπορεί να πετύχει και δεν μπορεί να γίνει δεκτή εάν δεν έχει θέσει στην κορυφή των προτεραιοτήτων της την κοινωνία των πολιτών.

Ζητούμε μια διοικητική μεταρρύθμιση η οποία θα θωρακίσει τους θεσμούς και θα κατοχυρώσει στην πράξη την αρχή της επικουρικότητας, με την αποκέντρωση τόσο ουσιαστικών αρμοδιοτήτων όσο και των αντίστοιχων πόρων, με την κατάργηση της πολυνομίας και της πολλαπλής επικάλυψης αρμοδιοτήτων από Νομαρχίες, Περιφέρειες και συναρμόδια Υπουργεία.

Μια μεταρρύθμιση η οποία θα μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας και  να παρέχει στους ΟΤΑ την διοικητική, οργανωτική και λειτουργική αυτοτέλεια που είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για την σφυρηλάτηση όχι μόνο ισχυρών δήμων αλλά ισχυρών τοπικών κοινωνιών.

Μια τέτοια μεταρρύθμιση πρέπει να ξεκινήσει από την ενδυνάμωση των θεσμών συμμετοχής και τοπικής δημοκρατίας.  Ο πολίτης που συμμετέχει είναι πολίτης που νοιάζεται, και ο πολίτης που νοιάζεται, συνεισφέρει, διαμορφώνει, κατευθύνει το μέλλον το δικό του και της πόλης τους.

Φτάσαμε στο σημείο να οδηγήσουμε τους πολίτες στο περιθώριο. Ο πολίτης στέκεται ανήμπορος ανάμεσα σ' ένα απρόσωπο και ανάλγητο κεντρικό κράτος, μια δαιδαλώδη δικαιοσύνη και μια τοπική αυτοδιοίκηση απογυμνωμένη από πόρους και ανήμπορη να βοηθήσει. Τους δείξαμε ότι η γνώμη τους δεν έχει σημασία, τους αφήσαμε να καταλάβουν ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει. Οδηγήσαμε τα πάντα στην ισοπέδωση: αξίες, πολιτικούς και πολιτική. Μόνη διέξοδος η κριτική στα καφενεία και ο πολιτικός ευνουχισμός των τηλεπαραθύρων.

Μπορούμε να ανατρέψουμε αυτό το σκηνικό. Μπορούμε να ξαναδώσουμε στους πολίτες την αξιοπρέπεια και την ευθύνη της γνώμης τους. Προτού λοιπόν προχωρήσουμε σε ακόμη πιο συγκεντρωτικές δομές, ας σιγουρευτούμε ότι έχουμε τη δυνατότητα να φτάσουμε σε κάθε πολίτη για να ακούσουμε τη γνώμη του, να αφουγκραστούμε  τις ανάγκες του για ποιότητα ζωής,  για προστασία του περιβάλλοντος, για κοινωνική αλληλεγγύη, για απασχόληση και παράλληλα να αγκαλιάσουμε τα όνειρά του, να ζητήσουμε την συμμετοχή του.

Αγαπητοί συνάδελφοι, ας υπερβούμε τις κομματικές σκοπιμότητες, τις διαχειριστικές λογικές, τις πολιτικές ισορροπίες, την αναβλητικότητα και την εθελοτυφλία.

Η χώρα μας χρειάζεται ισχυρή και αυτοδύναμη Τοπική Αυτοδιοίκηση που θα ανταποκρίνεται στα νέα παγκόσμια δεδομένα.  Η μεταρρύθμιση όμως δεν είναι αυτοσκοπός αλλά μέθοδος επίλυσης προβλημάτων, βελτιστοποίησης συνθηκών, εργαλείο που μας βοηθά να πετύχουμε τους στόχους μας.

Σε μια κοινωνία πολιτών, ο άνθρωπος πρέπει να είναι στο επίκεντρο. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση τα τελευταία χρόνια καλείται να καλύψει όλο και μεγαλύτερο μέρος από το κόστος των κοινωνικών αγαθών: το κόστος λειτουργίας των παιδικών και βρεφονηπιακών σταθμών, των δομών κοινωνικής φροντίδας, των σχολικών τροχονόμων, των σχολικών φυλάκων, των προγραμμάτων πολιτισμού και αθλητισμού, των χώρων άθλησης, το κόστος συντήρησης των σχολικών μονάδων, τη δημοτική αστυνομία αλλά και τις δαπάνες για την Πολιτική Προστασία, τη συντήρηση των δρόμων και των φρεατίων.  Κόστος που κανονικά θα έπρεπε  να καλυφθεί με δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού. Τα τελευταία είκοσι χρόνια, οι κυβερνήσεις μειώνουν το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού και σε ένα μεγάλο μέρος το κοινωνικό έλλειμμα που προκαλείται από τις πολιτικές λιτότητας μεταφέροντας αρμοδιότητες στην Τοπική Αυτοδιοίκηση χωρίς τους αντίστοιχους θεσμοθετημένους πόρους.

Στην ουσία δανειζόμαστε για να χρηματοδοτούμε την κεντρική εξουσία και όμως εμείς κατηγορούμεθα για αλόγιστο δανεισμό και σπατάλες.   Ήδη βιώσαμε την πίεση που επήλθε στους προϋπολογισμούς μας από την εφαρμογή του Π.Δ. 164/2004 και την μονιμοποίηση των συμβασιούχων, και τώρα υφιστάμεθα εξίσου σημαντική πίεση με τον μετασχηματισμό ή την λύση των Δημοτικών Επιχειρήσεων και την μετάταξη του εκεί υπηρετούντος προσωπικού στους ΟΤΑ και στα ΝΠΔΔ.

Οι τρύπες του κρατικού προϋπολογισμού, η κακή αξιοποίηση της Δημόσιας Περιουσίας, το ξεπούλημα των ΔΕΚΟ, η μαύρη τρύπα του ασφαλιστικού συστήματος, τα πριμ των «Golden boys» του κράτους και όχι μόνο, χρηματοδοτούνται και μέσα από τον δανεισμό των ΟΤΑ.

Εάν η διοικητική μεταρρύθμιση στοχεύει μέσα από τις συνενώσεις να λύσει αυτά τα οικονομικά προβλήματα, μάλλον κοιτάζει σε λάθος μεριά γιατί λύση υπάρχει ήδη και μάλιστα συνταγματικά κατοχυρωμένη.  Εκείνο που λείπει είναι η πολιτική βούληση για την εφαρμογή της.

Αγαπητοί συνάδελφοι,

Έχουμε εγκλωβιστεί στο να συζητάμε σχετικά με το αν θα μετακινηθούν τα διοικητικά μας όρια, αν θα απορροφηθούμε ή θα απορροφήσουμε τους όμορους ΟΤΑ, αν μέσα από αυτή την διαδικασία θα μας δοθεί κάτι «από τα δικά μας» πίσω.  Η κεντρική εξουσία επιθυμεί ΟΤΑ οι οποίοι θα είναι πένητες και επαίτες.

Η διαδικασία αυτή είναι αδιέξοδη.  Είμαστε σε ένα παζάρι που και οι δύο πλευρές παζαρεύουν με τα δικά μας λεφτά. Έχει φτάσει η στιγμή να θέσουμε τόσο την κυβέρνηση όσο και τα κόμματα αλλά και τον καθένα από εμάς προ των ευθυνών του.

Θέλουμε μια διοικητική μεταρρύθμιση η οποία θα επαναπροσδιορίσει με σύγχρονα ευρωπαϊκά δεδομένα τον τρόπο διακυβέρνησης του κράτους.

Θέλουμε μια μεταρρύθμιση η οποία θα εξασφαλίζει την τοπική δημοκρατία και την άμεση συμμετοχή των πολιτών.

Θέλουμε σαφείς αρμοδιότητες και τους αντίστοιχους πόρους σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας και το Σύνταγμα.

Θέλουμε μια μεταρρύθμιση η οποία θα είναι συνολική, καθολική και πολυεπίπεδη με στόχο τον διαχωρισμό των αρμοδιοτήτων, την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, την κατάργηση των αλληλοεπικαλύψεων, τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας.

Θέλουμε η διοικητική αυτοτέλεια να βασίζεται στην οικονομική αυτοδυναμία.  Αυτοδυναμία θεσμικά κατοχυρωμένη με πρόνοια για τους ΟΤΑ που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες προκλήσεις.

Μέσα από αυτές τις συνθήκες μπορούμε να δώσουμε στους δημότες μας την εξυπηρέτηση αλλά και την κοινωνική φροντίδα που περιμένουν από εμάς.  Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές  προκλήσεις και να σταθούμε στο ύψος των απαιτήσεων για ανάπτυξη, για ανασυγκρότηση, για πόλεις με ανθρώπινο πρόσωπο, με συνεκτικό κοινωνικό ιστό, πόλεις που ενσωματώνουν τις καινοτομίες και μέσα από αυτές προστατεύουν και αναδεικνύουν την φυσιογνωμία τους.

Μπορούμε να δημιουργήσουμε τις συνθήκες για συνενώσεις, εκεί που χρειάζονται μέσα από διαδημοτικές συνεργασίες, και την ανάπτυξη συμμετοχικών σχημάτων λειτουργίας για δραστηριότητες υπερτοπικού ενδιαφέροντος.   Αυτές οι συνενώσεις όμως θα προκύψουν σαν αποτέλεσμα πραγματικών αναγκών και όχι εκλογικών αριθμών.

Ας σταματήσουμε λοιπόν συνάδελφοι το παζάρι για τα οικονομικά γιατί έτσι αναγνωρίζουμε ότι τους ανήκουν αυτά που σε παράβαση των νόμων και του Συντάγματος μας έχουν αφαιρέσει και καταντάμε ζητιάνοι στο σπίτι μας.

Τα όσα μας ανήκουν θα τα πάρουμε διεκδικώντας τα στα δικαστήρια ή ακόμη και στους δρόμους και καμία κυβέρνηση δεν μας κάνει χάρη αποδίδοντας τα οφειλόμενα.

Είναι ώρα να δοκιμάσουμε τις προθέσεις όλων όσων ευαγγελίζονται την αποκέντρωση - αρκεί να μην έχει αρμοδιότητες-, την επικουρικότητα - αρκεί να μην έχει πόρους-, την δημοκρατία και την συμμετοχή- αρκεί να μην έχει αποφασιστικό ρόλο.

Ας κλείσουμε το τακτικό μας συνέδριο βάζοντας στο τραπέζι μια νέα διοικητική μεταρρύθμιση όχι στην βάση που εξυπηρετεί τους κρατούντες αλλά στην βάση που έχει ανάγκη η κοινωνία των πολιτών, που επιτάσσει η σύγχρονη Ευρωπαϊκή πολιτική πρακτική, που τελικά επιβάλλει το πολίτευμά μας εάν θέλουμε να συνεχίσει να λέγεται Δημοκρατία και όχι «Πελατειοκρατία»

Ευχαριστώ,