Ετήσιο τακτικό Συνέδριο ΚΕΔΚΕ, Κάστρο Κυλλήνης, 14- 16 Νοεμβρίου 2007

Αγαπητοί Συνάδελφοι,

Τα τελευταία χρόνια βιώνουμε μια σειρά αλλαγών και προκλήσεων που δοκιμάζουν τα θεσμικά, οργανωτικά, κοινωνικά και οικονομικά όρια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.  Η Τ.Α. γιγαντώθηκε σε προσωπικό και αρμοδιότητες αλλά ταυτόχρονα γιγαντώθηκαν και τα προβλήματα που καλείται  να αντιμετωπίσει.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν αποτελεί πλέον απλά τον οδοκαθαριστή και τον εκδότη πιστοποιητικών αλλά είναι βαθιά και άρρηκτα συνδεδεμένη με το κοινωνικό γίγνεσθαι, με την τοπική ανάπτυξη, με την προστασία και ανάδειξη του περιβάλλοντος και του πολιτισμού μας, με κάθε έκφανση της καθημερινότητας του πολίτη.  Είναι όμως παράλληλα και ο μόνος θεσμός ο οποίος μπορεί να εγγυηθεί και να κινητοποιήσει την συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, να ενδυναμώσει την Δημοκρατία, να αναδείξει και να πραγματώσει τα οράματα και τις προσδοκίες της γενιάς μας αλλά και της γενιάς που έρχεται.

Η Κεντρική Κυβέρνηση από τη μία αναγνωρίζει την προνομιακή ικανότητα της Τ.Α. στην αποτελεσματική παροχή κοινωνικών υπηρεσιών και από την άλλη «ξεχνάει» να εφαρμόσει το άρθρο 102 του Συντάγματος, το οποίο επιβάλλει και την μεταφορά των αντιστοίχων με τις αρμοδιότητες πόρων.  Ευαγγελίζεται την αποκέντρωση και παρά ταύτα προσπαθεί να απομονώσει ή να περιορίσει την συμμετοχή της Τ.Α. σε μια σειρά από σημαντικά θέματα όπως: το Ενιαίο Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς και η διάθεση των πόρων της Δ' Προγραμματικής Περιόδου, η Βιώσιμη Ανάπτυξη και Αξιοποίηση των Ολυμπιακών εγκαταστάσεων, η Συνταγματική Αναθεώρηση, οι νομοθετικές ρυθμίσεις για την λειτουργία, τις ρυθμίσεις χρεών και τις διαδικασίες επιλογής προσωπικού των Δημοτικών Επιχειρήσεων, την θεσμική και οικονομική κατοχύρωση των συμβασιούχων, την Μητροπολιτική διακυβέρνηση.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση προβάλλεται, από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωση, άλλοτε σαν πανάκεια και άλλοτε σαν η κατάρα αυτού του τόπου.  Είναι ο θεσμός με την κοινωνική ευαισθησία που απαιτεί η αμεσότητα με τον πολίτη και ταυτόχρονα ο αποδιοπομπαίος τράγος για την διαφθορά και την αναποτελεσματικότητα του Δημοσίου.  Είναι αλήθεια πως διαφθορά υπάρχει, γαλουχείται από την γραφειοκρατία, την πολυνομία, την επικάλυψη και τις αντιφάσεις του θεσμικού και νομικού πλαισίου και συντηρείται από την έλλειψη διαδικασιών και κριτηρίων αξιολόγησης, την ελλιπή ενημέρωση του πολίτη για τα δικαιώματά του, την ενορχηστρωμένη συλλογική απαξίωση της πολιτικής και των πολιτικών.

Όλοι οι Υπουργοί της τελευταίας δεκαετίας εξαγγέλλουν την κατάργηση ή έστω μείωση της γραφειοκρατίας, ενώ συσσωρεύουν γραφειοκρατία και ελέγχους στην Τ.Α.  Η καθιέρωση των επιτρόπων για τον προληπτικό έλεγχο των δαπανών των ΟΤΑ κατέληξε σε μια απαράμιλλη ταλαιπωρία για όλους όσους συναλλάσσονται με τους ΟΤΑ.  Ο έλεγχος νομιμότητας, μετατρέπεται γρήγορα σε έλεγχο σκοπιμότητας και ακόμα και σε «ορθή ερμηνεία» των νόμων του κράτους με αποτέλεσμα τα θεσμικά όργανα των ΟΤΑ, οι αιρετοί εκπρόσωποι της λαϊκής βούλησης, να είναι όμηροι των επιτρόπων.

Επιτέλους, ας ζητήσουμε από το Υπουργείο Εσωτερικών να εξετάσει το νομικό καθεστώς που αφορά στις δαπάνες των ΟΤΑ, και εάν είναι τόσο πολύπλοκο ας το κωδικοποιήσει, απλοποιήσει ή ότι άλλο χρειαστεί για να σταματήσουμε να απολογούμαστε  για τις αποφάσεις μας, να σταματήσουμε να είμαστε υπόλογοι καταλογισμού γιατί βραβεύουμε τους αριστούχους μαθητές μας, προωθούμε τον τουρισμό στην πόλη μας ή καλούμε ειδικευμένους επιστήμονες να βοηθήσουν σε θέματα ανάπτυξης της περιοχής μας.

Ζητούμε την κατάργηση της πολυνομίας και της πολλαπλής επικάλυψης αρμοδιοτήτων από Νομαρχίες, Περιφέρειες και συναρμόδια Υπουργεία.  Έχει καταντήσει τραγικό να μην μπορούμε να βουλώσουμε μια λακκούβα, για τι δεν γνωρίζουμε εάν ανήκει σε εμάς, στην Νομαρχία, στην Περιφέρεια ή στο ΥΠΕΧΩΔΕ, ενώ με τους Ν.3431/2006 και Ν.3534/07 οι ιδιωτικές εταιρείες τηλεπικοινωνιών μπορούν να σκάψουν οπουδήποτε θέλουν μέσα στο δήμο μας ακόμα και χωρίς την άδεια μας.  Θέματα ζωτικής σημασίας όπως οι εντάξεις στο Σχέδιο Πόλεως σέρνονται για χρόνια από υπηρεσία σε υπηρεσία, ενθαρρύνοντας έτσι την αυθαίρετη δόμηση και την άναρχη αστικοποίηση της υπαίθρου.  Ακόμη με ειδικά διατάγματα, ολόκληρες περιοχές μπορούν να οικοδομηθούν ως εμπορικά κέντρα ή βιομηχανικά πάρκα, ενώ τα Δημοτικά Συμβούλια έχουν μόνο το δικαίωμα έκφρασης γνώμης.

Η συνταγματική αναθεώρηση είναι μια χρυσή ευκαιρία να θωρακίσουμε τους θεσμούς της Τ.Α., να ενισχύσουμε την συμμετοχή των πολιτών και την δημόσια διαβούλευση, να θεσμοθετήσουμε την αποκέντρωση και την συμμετοχή των ΟΤΑ στον Περιφερειακό Αναπτυξιακό Σχεδιασμό, ακόμη και να εξαλείψουμε την πολυνομία και να λειτουργήσουμε επιτέλους σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

Στον Οικονομικό Τομέα, η Τοπική Αυτοδιοίκηση βιώνει ένα βαθύ παραλογισμό.  Χωρίς να εφαρμόζεται ο Ν. 1828/1989 και χωρίς να έχουν αποδοθεί οι παρακρατηθέντες πόροι, η Τ.Α. καλείται να ανταπεξέλθει σε κόστος προσωπικού το οποίο έχει επιβαρυνθεί κατά 60% την τελευταία πενταετία.  Σε συνδυασμό με την αύξηση προσωπικού λόγω των νέων υπηρεσιών που οφείλει να προσφέρει η Τοπική Αυτοδιοίκηση αλλά και των απαιτήσεων για την ίδια την οργάνωσή της (Διπλογραφικό Λογιστικό Σύστημα, Επιχειρησιακά Σχέδια, Πιστοποίηση ISO 9000, Επάρκεια Τελικών Δικαιούχων για Δ' Προγραμματική Περίοδο, κλπ), οι ανελαστικές δαπάνες των ΟΤΑ αγγίζουν πλέον το 90-95% των τακτικών τους εσόδων εξαναγκάζοντας τους σε δανεισμό ακόμη και για μικρά έργα, όπως συντηρήσεις και αποκαταστάσεις.

Παράλληλα η μεταφορά αρμοδιοτήτων προς τους ΟΤΑ, παραμένει χωρίς τους αντίστοιχους θεσμοθετημένους πόρους και καλύπτεται με ευκαιριακή χρηματοδότηση ή χρηματοδότηση από τα τακτικά έσοδα των ΟΤΑ.  Οι πρώην κρατικοί Παιδικοί Σταθμοί εξακολουθούν να χρηματοδοτούνται με βάση τον αριθμό των παιδιών που φιλοξενούσαν όταν μεταφέρθηκαν στους ΟΤΑ και όχι τον πολύ μεγαλύτερο αριθμό που φιλοξενούν τώρα.  Οι Δημοτικοί Παιδικοί και Βρεφονηπιακοί Σταθμοί, μετά την εξάντληση της αρχικής χρηματοδότησης, λειτουργούν χάρη σε πόρους των ΟΤΑ.  Η Δημοτική Αστυνομία, οι σχολικοί τροχονόμοι, οι σχολικοί φύλακες αποτελούν πλέον μόνιμο προσωπικό των ΟΤΑ, χωρίς να έχουν θεσμοθετηθεί οι αντίστοιχοι πόροι.  Μια σειρά Κοινωνικών Προγραμμάτων, των οποίων η λήξη θα σήμαινε κοινωνική κρίση, όπως το «Βοήθεια στο Σπίτι», τα «Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών και Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες», τα «Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων», τα προγράμματα «Κοινωνικής Μέριμνας», τα «Κέντρα Πρόληψης της εξάρτησης από ουσίες», τα «Συμβουλευτικά Κέντρα Οικογένειας και Εφήβων», τα «Γραφεία Προώθησης στην Απασχόληση», αποτελούν τις πιο διαδεδομένες κοινωνικές υπηρεσίες οι οποίες επιβαρύνουν ήδη μερικώς ή ολικώς τον προϋπολογισμό των ΟΤΑ.  Κάθε μία από αυτές εμπίπτει στο πλαίσιο εφαρμογής του άρθρου 102 του Συντάγματος, και όμως παραμένουν χωρίς θεσμική χρηματοδότηση.

Τα τελευταία είκοσι χρόνια, οι κυβερνήσεις μειώνουν το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού και σε ένα μεγάλο μέρος το κοινωνικό έλλειμμα που προκαλείται από τις πολιτικές λιτότητας μεταφέροντας αρμοδιότητες στην Τοπική Αυτοδιοίκηση χωρίς τους αντίστοιχους θεσμοθετημένους πόρους. Στην ουσία δανειζόμαστε για να χρηματοδοτούμε την κεντρική εξουσία και όμως εμείς κατηγορούμεθα για αλόγιστο δανεισμό και σπατάλες.   Ήδη βιώσαμε την πίεση που επήλθε στους προϋπολογισμούς μας από την εφαρμογή του Π.Δ. 164/2004 και την μονιμοποίηση των συμβασιούχων, όμως το πραγματικό πρόβλημα θα έρθει με τον μετασχηματισμό ή την λύση των Δημοτικών Επιχειρήσεων και την μετάταξη του εκεί υπηρετούντος προσωπικού στους ΟΤΑ και στα ΝΠΔΔ.

Ζητούμε την άμεση υλοποίηση των δεσμεύσεων της κυβέρνησης για την επιστροφή των παρακρατηθέντων πόρων, την χρηματοδότηση της Δημοτικής Αστυνομίας, των Σχολικών Φυλάκων, των συμβασιούχων που μονιμοποιήθηκαν με βάση το Π.Δ. 164/2004.  Ζητούμε την άμεση εφαρμογή του 1828/1989 και την θεσμοθετημένη χρηματοδότηση όλων των μεταφερθέντων αρμοδιοτήτων.  Η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει επιτέλους να πάψει να ζητιανεύει αυτά που της ανήκουν.

Παράλληλα ζητούμε από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων να επανεξετάσει τις χρεώσεις και τα προσφερόμενα χρηματοπιστωτικά προϊόντα και να προχωρήσει σε άμεση αποκλιμάκωση των επιτοκίων, και την θέσπιση ειδικών επιδοτούμενων επιτοκίων για απαλλοτριώσεις και αναπτυξιακά έργα.  Θεωρούμε αδιανόητο να μην επιδοτούνται οι αναπτυξιακές επενδύσεις των ΟΤΑ, οι οποίες διασφαλίζουν όχι μόνο την βελτίωση της ζωής των κατοίκων αλλά και την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων.

Στον Κοινωνικό Τομέα, η κρίση είναι αλληλένδετη με την χρηματοδότηση των μεταφερθέντων αρμοδιοτήτων. Ολόκληρο το φάσμα των κοινωνικών δομών και προγραμμάτων που προαναφέρθηκε, κινδυνεύει να καταρρεύσει λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων. Τα ανωτέρω αναφερόμενα προγράμματα απευθύνονται σε πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, και είναι τόσο πολιτικά όσο και κοινωνικά αδύνατο να καταργηθούν.  Ταυτόχρονα όμως με την λήξη της χρηματοδότησης καθίσταται οικονομικά ασύμφορο και σε πολλές περιπτώσεις ανέφικτο να συνεχιστούν.  Οι εργαζόμενοι σε αυτά βιώνουν καθημερινά την αβεβαιότητα σε σχέση με το εργασιακό τους μέλλον και οι ωφελούμενοι πολίτες πιέζουν τις Δημοτικές Αρχές για την συνέχιση αυτών των προγραμμάτων με κάθε κόστος.

Αγαπητοί Συνάδελφοι,

Πρέπει όμως να αξιολογήσουμε και τις ευκαιρίες που μας προσφέρονται.  Βρισκόμαστε στην αρχή μιας νέας εποχής για την Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα, και από τα πρώτα μας βήματα θα κριθεί η υπόλοιπη πορεία μας.

Ο Καποδίστριας ΙΙ και ο θεσμός της Μητροπολιτικής Διακυβέρνησης στην Αττική και Θεσσαλονίκη, δίνουν την δυνατότητα για ισχυρούς δήμους με οικονομική αυτοτέλεια στην περιφέρεια ενώ στα μητροπολιτικά κέντρα παρέχουν την δυνατότητα να ξεπεραστεί το έλλειμμα πολιτικής νομιμοποίησης φορέων που λαμβάνουν αποφάσεις αποσπασματικού χαρακτήρα για επιμέρους θέματα (λ.χ. μεταφορές, διαχείριση απορριμμάτων, χωροθετήσεις υποδομών για σημαντικές κοινωνικές χρήσεις) και ικανοποιούν την ανάγκη επίτευξης ευρύτερων πολιτικών και κοινωνικών συναινέσεων σε μητροπολιτικό επίπεδο.

Σίγουρα αποτελούν την κατεύθυνση προς την οποία θα κινηθούμε ώστε να αντιμετωπίσουμε τα σύνθετα προβλήματα διαχείρισης και λειτουργίας μιας «πόλης» 5 εκατομμυρίων κατοίκων, οφείλουμε όμως να δράσουμε με περίσκεψη, σχεδιασμό και συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων φορέων προτού φτάσουμε σε νομοθετικές επιταγές.

Τα Επιχειρησιακά Σχέδια και η Διοίκηση με στόχους αποτελούν όχι μόνο εργαλεία για την διοίκηση, αλλά και μια ευκαιρία για εμβάθυνση της Δημοκρατίας μέσα από την δημόσια διαβούλευση και την συμμετοχή των πολιτών.  Στο Δήμο Κορυδαλλού έχουμε ήδη εφαρμόσει με μεγάλη επιτυχία τον συμμετοχικό σχεδιασμό του Τεχνικού Προγράμματος και του Επιχειρησιακού Σχεδίου, ενεργοποιώντας πυρήνες πολιτών σε κάθε γειτονιά του Δήμου μας.

Η πιστοποίηση των παρεχόμενων υπηρεσιών και η θέσπιση ξεκάθαρων διαδικασιών και κριτηρίων αξιολόγησης καθιστά τον Δήμο μας έτοιμο να λάβει πιστοποίηση επάρκειας Τελικού Δικαιούχου για την Δ' Προγραμματική περίοδο, αλλά ταυτόχρονα είναι και ένα σημαντικό βήμα στην εξάλειψη της γραφειοκρατίας και της αδιαφάνειας.

Η ευρυζωνικότητα με την παράλληλη αξιοποίηση των Νέων Τεχνολογιών υπερβαίνει τα όρια ενός συστήματος διοίκησης, οργάνωσης και επικοινωνίας και αποτελεί ένα βήμα για να ακουστούν ελεύθερα και ισότιμα οι φωνές των πολιτών και παράλληλα μια αποτελεσματική πλατφόρμα ανάπτυξης και προσφοράς εκπαιδευτικών και κοινωνικών υπηρεσιών.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι αντιμέτωπη με πολλές προκλήσεις αλλά και με μία πρόσκληση για ανάπτυξη, για ανασυγκρότηση, για πόλεις με ανθρώπινο πρόσωπο, με συνεκτικό κοινωνικό ιστό, ποόλεις που ενσωματώνουν τις καινοτομίες και μέσα από αυτές προστατεύουν και αναδεικνύουν την φυσιογνωμία τους.

Πρωταρχικός ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης οφείλει να είναι η συμμετοχή των πολιτών, η ενδυνάμωση των θεσμών, η εμβάθυνση της δημοκρατίας.  Θέλουμε τον πολίτη κοινωνό των εξελίξεων, συνδιαμορφωτή των οραμάτων, αρωγό στην υλοποίηση του σχεδιασμού για την πόλη μας.  Η Τ.Α. αποτελεί τον πιο σημαντικό μοχλό και καταλύτη για την ανάπτυξη.  Μια ανάπτυξη βιώσιμη που έχει ως επίκεντρο τον άνθρωπο, σχεδιάζεται με τις αρχές του συμμετοχικού προγραμματισμού και υλοποιείται με την συμμετοχή και την συνυπευθυνότητα όλων των πολιτών.

Ενδυναμώνοντας την σχέση μας με τον πολίτη, θωρακίζουμε τις διεκδικήσεις μας απέναντι στην κεντρική εξουσία και ξεφεύγουμε από τον φαύλο κύκλο της εσωστρέφειας και των πελατειακών σχέσεων.